Je zou liever gezond zijn, en bent jouw ziekte misschien gaan
zien als onderdeel van jouw identiteit. Maar je bent meer dan jouw
ziekte, of beperking.
Lieve zieke,
Je bent veel
meer dan je ziekte, het is niet wat jou bepaalt, ook al voelt het soms
of anderen dat wel zo zien. Dat besef ik en toch schrijf ik je in deze
brief aan als ‘zieke’. Over dát aspect van je leven zou ik het namelijk
met je willen hebben.
Misschien
weet je niet beter dan dat je de ziekte, beperking of aandoening hebt
die je hebt, of misschien ben je later in je leven ziek geworden.
Misschien heb je er af en toe last van of beperkt het je hele leven,
misschien ben je achttien of tachtig jaar oud. Hoe dan ook, er zullen
dingen zijn die je gemeen hebt met iedereen die langere tijd of zelfs
chronisch ziek is.
Je hebt jezelf in een moment van wanhoop vast
eens de vraag gesteld ‘waarom overkomt mij dit?’ of ‘Waar heb ik dit aan
verdiend?’ Je hoort over helden die een ziekte (misschien wel precies
de ziekte die jij hebt) hebben ‘overwonnen’ door hard te vechten. Of –
dat klinkt ‘spiritueler’ en daardoor subtieler – je hoort mensen beweren
dat je lichaam jou met deze ziekte iets wil vertellen, maar dat je
kennelijk niet luistert omdat je nog steeds ziek bent. Het komt allemaal
voort uit een moralistische opvatting over ziekte, met schuld en boete.
En daar moeten we van af, vind je ook niet?
‘
Health is a choice,’
zei zelfs Oprah Winfrey laatst in een filmpje waarin ze liet zien hoe
ze tegenwoordig eet en beweegt. Elke dag gaan sporten en die
slagroompunt laten staan zijn inderdaad keuzes, maar gezondheid is dat
niet. Gezond zijn is geen keuze, het is een privilege waar wij zelf niet
zoveel mee te maken hebben. Het is een zegen die zo lang duurt als ze
duurt. En geen dag langer.
Schaamte en zelfveroordeling kunnen je
kwellen, lieve zieke, zeker als er geen duidelijke verklaring is voor
hoe je je voelt of als het niet voor iedereen zichtbaar is wat eraan
scheelt. Je zult over je eigen grenzen zijn gegaan, daarvoor een hoge
prijs van pijn en uitputting hebben moeten betalen, om maar ‘gezond’ te
zijn of lijken. Een tegenovergestelde houding is slachtofferschap, die
je kan doen verkrampen en gevangen houden. Beide reacties op een ziekte
beperken je in het vinden van een rustigere manier om met deze situatie
om te gaan.
De waarde van lichamelijke genezing wil ik op geen
enkele manier ontkennen, de vechtlust en volharding om te revalideren of
je aan een behandelschema te houden ook niet. Maar wat ik zou willen
zeggen, lieve zieke, is dat er nog iets belangrijks naast staat: het
innerlijke proces van het toelaten van de realiteit zoals die nu (nog)
is. De ogenschijnlijk onacceptabele dingen die je toch moet gaan
accepteren. Het volledig aanvaarden van de situatie zoals hij nu is –
dat is misschien wel de grootste strijd die je kunt leveren en de
grootste overwinning die je kunt behalen.
Misschien kan je leven
niet pas weer verder gaan als je beter bent. Misschien is dit nu al het
leven dat het verdient ten volle geleefd te worden en is dít het
lichaam, inclusief de ziekte die het teistert, dat het verdient om ten
volle gekoesterd en bemind te worden.
Jaren geleden ontmoette ik
een prachtige, inspirerende vrouw die zich verzette tegen het idee dat
een ziekte altijd iets is dat gefixt moet worden: schrijfster Annemarie
Postma. Ze kreeg op haar elfde een dwarslaesie. Jarenlang heeft ze
geprobeerd weer te leren lopen, tot ze ondervond dat werkelijk beter
worden niet lag in het veranderen van de situatie, maar in het
accepteren ervan. Ze gelooft dat haar lichaam perfect is uitgerust om de
taken van haar ziel te volbrengen. ‘Beter worden?’ vroeg ze. ‘Beter dan
wíe? Beter dan wát? Beter dan wannéér?’
Wat een kracht wordt er
van je gevraagd, lieve zieke, elke dag weer. Mijn hart gaat naar je uit
en mijn hoed neem ik voor je af. Wat levert je lieve lichaam een
voortdurende strijd. Straf haar niet, wees niet boos op haar, maar
bejegen haar liefdevol. Reis met haar af naar een plek voorbij goed en
fout, voorbij gezond en ziek, voorbij volmaakt en onvolmaakt. Daar,
voorbij de strijd, is genade te vinden.
Met de grootste achting voor de manier waarop je met jouw situatie omgaat,
Susan Smit
HAPPINEZ
