zaterdag 19 december 2020


 

 

 Music is powerful. 

It is the only thing 

that can speak 

into your mind,

 your heart 

and your soul

 without your permission.

- Emmanuel Jal -




 

 

Perhaps most of all, though, you deserve to be okay. 

You deserve to know that a day in which you can just barely get out of bed because you are sad, or sick, or simply not ready to see the outside is not the end of the world.

 You deserve to know that moments of weakness do not make you fundamentally weak, only fundamentally human, and that sometimes we’re not going to be effusively happy, and that is okay.

- Chelsea Fagan -




 Perhaps the best cure for the fear of death is to reflect that life has a beginning as well as an end. 

 There was a time when you were not: that gives us no concern.

 Why then should it trouble us that a time will come when we shall cease to be? 

To die is only to be as we were before we were born. 

 -William Hazlitt -



 

NIETS ZAL WERKEN 

TOT JIJ DAT DOET.

- Maya Angelou - 

 

 

vrijdag 18 december 2020


 Black Hańcza, Poland, 2007

- by Roman Loranc (1956), Polish/American

 

 Some cry with tears; 

others with thoughts.

 

- Octavio Paz -



 


 

 

Shame dies 

when stories are told 

in safe places.

- Ann Voskamp - 

 

 

Fallin' Floyd

 

 The relevant question in psychiatry

 shouldn’t be what’s wrong with you,

 but what happened to you.

- Eleanor Longden -



 


 


 

VINCENT VAN GOGH x ALEXANDER HARDING

in a letter to Theo van Gogh, The Hague, c. 10 October 1882

 

 

 
At the end of the day, 
 
I undress, take the day off my shoulders,
 
Unclip the love from my back,
 
spread it out on the bed, and lay down in it.
 
We have to remember to be gentle with ourselves. 
 
Today i will love this part right here, 
 
because yesterday it was hard for me.
 
- Kay Ballah -



 

Neil Young - Harvest Moon (unplugged)

 

 Life is too short

 to spend it at war 

with yourself.

 

 


 

 

Lieve spijtoptant,

Je had het niet moeten doen, dat begrijp je inmiddels ook wel. Het was een vergissing, een moment van zwakte, een uiting van onvermogen. Je hebt je excuses aangeboden en die zijn geaccepteerd, maar elke keer als je eraan terugdenkt kun je jezelf wel slaan. Hoe heb je dat ene stomme ding nou ooit kunnen doen?

Persoonlijke ontwikkeling

Je ervaart spijt en dat betekent dat je je aandeel in het gebeurde volledig erkent. Alleen al het feit dat je het niet vergoelijkt is formidabel. Weet je wel hoeveel mensen het beeld van zichzelf als heilige intact proberen te houden door er een verhaal omheen te verzinnen? Ze smeren er naderhand bedachte argumenten overheen en dragen omstandigheden aan zodat ze de onschuld zelve kunnen blijven. Dat is misschien fijn voor dat mooie zelfbeeld, maar minder voor de persoonlijke ontwikkeling van die persoon. Bovendien zal de ziel altijd blijven protesteren; het verhaal wringt. De waarheid, hoe pijnlijk ook, brengt daarentegen rust zodat je kunt gaan verwerken. Ervan leren. En het goedmaken, misschien.

Feilbaar mens

Je bent in gebreke gebleven, jawel. Net zoals elk mens op een zeker moment in gebreke blijft en daarna op veruit de meeste momenten het goede doet – gewoon vanzelf. En weet je wat? Het zal je nóg wel eens gebeuren. Denk maar niet dat er een code te kraken valt om je ondeugden volledig de baas te blijven. Op een onbewaakt moment, met de juiste triggers, zullen jouw tekortkomingen gewoon weer glorieus komen bovendrijven. Je bent en blijft een feilbaar mens.

Toon liefde

Misschien is het een dierbare die je hebt gekwetst of benadeeld en vrees je dat het voorval de liefde tussen jullie aantast. Maar lieve spijtoptant, zoals je zelf ook weet betekent van iemand houden niet dat je nooit door diegene gekwetst zult worden; het betekent dat als je dan tóch gekwetst moet worden, dan maar liever door die persoon. Bij je beminde kun je vast wel een potje breken, dus wees moedig: zoek toenadering, geef ruimte aan de gekwetste gevoelens van de ander, repareer wat kan en toon je liefde.

Werp je boetekleed of doornenkrans af

De schuld-, schaamte- en spijtgevoelens die je plagen zijn er nu eenmaal. Deze gevoelens onderdrukken heeft geen zin, maar ze uitvergroten en je er verder in rondwentelen bij wijze van boetedoening (en bewijs van je goede inborst) helpt ook niemand. Beter zou je naar je onderliggende overtuigingen over schuld en boete kunnen kijken. Geef je jezelf ruimte om iets minder verlicht te zijn dan je zou willen? Mag je lelijk zijn of alleen maar mooi en lief? Ben je opgevoed met zware oordelen over zonde en straf? Vervang ‘straf’ dan eens voor ‘les’. Werp je boetekleed of doornenkrans af en kijk eens naar hoe eerdere fouten tot belangrijke inzichten hebben geleid. Zie je dat ongelukkige keuzes in het verleden lessen waren waarop je verder kon bouwen?

Lieve spijtoptant, draai niet langer rond in eindeloze ‘ik ben een slecht mens’- en ‘had ik maar’-cirkels, maar schuif op naar de ‘vanaf nu ga ik’-lijn. Destilleer je les, breng deze in de praktijk bij de benadeelde persoon of iemand anders, en doe het de volgende keer beter.

Met respect en waardering voor hoe jij met je vergissingen omgaat,

Susan Smit 




 

 

It's OK 

to not be OK 

all the time 

 

 


 

 

One great master in the nineteenth century had a disciple who was very thick-headed. The master had taught him again and again, trying to introduce him to the nature of his mind. Still he did not get it. Finally, the master became furious and told him: “Look, I want you to carry this bag full of barley up to the top of that mountain over there. But you mustn’t stop and rest. Just keep on going until you reach the top.”

The disciple was a simple man, but he had unshakable devotion and trust in his master, and he did exactly as he had been told. The bag was heavy and it took him a long time.

At last, when he reached the top, he dropped the bag. He slumped to the ground, overcome with exhaustion, but deeply relaxed. All his resistance had dissolved, and with it his ordinary mind. At that instant, he suddenly realized the nature of his mind. He ran back down the mountain, and, against all convention, burst into his master’s room.

“I think I’ve got it now . . . I’ve really got it!”

His master smiled at him knowingly. “So you had an interesting climb up the mountain, did you?”

 

 


 Georges Braque, Paris, Photo by Herbert List, 1948

 


 

 

Your healing is about you. 

It doesn’t need a stamp of approval. 

Don’t worry about how long it takes, 

or how ugly it gets.

 It’s about you.

 

 



Every man is the sum total of his reactions to experience.

 As your experiences differ and multiply, you become a different man, and hence your perspective changes. 

This goes on and on... 

So it would seem foolish, would it not, to adjust our lives to the demands of a goal we see from a different angle every day? 

How could we ever hope to accomplish anything...

 The answer, then, must not deal with goals at all...

 We do not strive to be firemen, we do not strive to be bankers, nor policemen, nor doctors. 

WE STRIVE TO BE OURSELVES. 

But don’t misunderstand me.

 I don’t mean that we can’t BE firemen, bankers, or doctors...but that we must make the goal conform to the individual, rather than make the individual conform to the goal... 

Beware of looking for goals: look for a way of life.

 Decide how you want to live and then see what you can do to make a living WITHIN that way of life.

-   Hunter S. Thompson -

NITCH

 

 

 

 Als niet alles kan zoals het moet,

moet alles maar zoals het kan. 

donderdag 17 december 2020


 

 

 

One day, a rich Dad took his son on a trip to show him how poor people lives.

They spent time on the farm of a poor family.

On the way to home,Dad asked to his son;

How poor they are? What did you learn from this trip?

Son said…..

We have one dog, they have 4 of them.

We have a pool, they have a river.

We have tube-lights at night, they have stars.

We buy food, they grow.

We have walls to protect us, they have friends.

We have television, they spend time with family and relatives.

Then he added:

Thanks Dad for showing me how poor we are….!

 

 

 

STRONG PEOPLE 

DON'T PUT OTHERS DOWN 

THEY LIFT THEM UP 

- Michael P. Watson -

 

 


 


 

 

Geen enkele erfenis

is zo rijk

als eerlijkheid.

 

– William Shakespeare –

 

 


  le rire

 
Jürgen Schadeberg, Visit to a farm Muldersdrift, 1952

 

 


 

 


Als je probeert een probleem los te laten 

 

dat je niet los kunt laten, 

 

heb je er een probleem bij.

 


 @christineowensart

 

 

Only the ego is ever hurt.
 
 You cannot hurt a humble man.
 
 
 


 The more relaxed you are, 

the better you are at everything:

 the better you are with your loved ones,

 the better you are with your enemies,

 the better you are at your job,

 the better you are with yourself.

 - Bill Murray -


 

 Apologizing 

does not always mean you’re wrong 

and the other person is right.

 It just means 

you value your relationship 

more than your ego.

- Mark Matthews -



 

 

In life, you can blame a lot of people and you can wallow in self-pity, or you can pick yourself up and say, Listen, I have to be responsible for myself.

 

- Howard Schultz -
 
 



 

 

Humor is laughing at what you haven’t got when you ought to have it … what you wish in your secret heart were not funny, but it is, and you must laugh. 
Humor is your own unconscious therapy.
Like a welcome summer rain, humor may suddenly cleanse and cool the earth, the air, and you.

 

- Langson Hughes -



 

 

 I don’t want to suffer,

 so excuse me if I excuse myself 

from situations that suck all of my energy.

- Sylvester McNutt -

 

 ⠀

woensdag 16 december 2020


 

 

 


The only people I fear,

 are those 

who never have doubts

- Billy Joel -

 

 


 

 

 The greatest act of courage

 is to be and to own all of who you are - 

without apology, 

without excuses,

 without masks to cover the truth of who you are. 

- Debbie Ford -




Your mind

 will answer most questions

 if you learn to relax..

-   William S. Burroughs -

NITCH



 

T O O N  W I E  J E  B E N T

D A N 

H O E F  J E  N O O I T  T E  L I E G E N 

 

 

 

De woede die je voelt door een ander, 

geeft precies aan

hoever je over je eigen grenzen bent gegaan.

- auteur onbekend - 

 


 

 

Er is geen mens

 die er niet op vertrouwt dat na de winter de lente volgt.


Er is geen mens

 die in de herfst razend wordt omdat de bladeren van de bomen vallen.


Er is geen mens 

die verwacht dat de zomer eeuwig blijft duren.


En toch is dat exact wat we in ons eigen leven doen,
terwijl we deel uitmaken van dezelfde natuurlijke scheppingskracht.

- InspirerendLeven.nl - 

 

 


 


Do not speak bad of yourself.

For the warrior within hears your words

and is lessened by them.

- Old Japanese Samurai Proverb -

 

 


It's a dark period now... 

I think that true artists just have to keep doing their work, keep struggling, and keep hold of their vision. 

Because being a true artist is its own reward.

 If that's what you are, then you're always that. 

You could be locked away in a prison with no way at all to communicate what's in there, but you're still an artist. 

The imagination and the ability to transform is what makes one an artist. 

So young artists who feel overwhelmed by everything have to almost downscale. 

They have to go all the way to this kernel and believe in themselves, and that's what Robert gave me. 

He believed in that kernel I had, you know, with absolute unconditional belief. 

And if you believe it, you'll have that your whole life, through the worst times.

-   Patti Smith (& Robert Mapplethorpe) -

 

 

dinsdag 15 december 2020


 @Kristoffer Albrecht

 


 

 

…time did what it always does:
softened the hard edges.


- Sara Bareilles -



 

Funny
how fallin’
feels like flyin’

 

for a little while.

 

- Jeff Bridges -



 

 

 A friend of mine has been taking care of her ninety-three-year-old mother. The doctors say that her mother will die any day. 

For more than a year, my friend has been teaching her mother meditation exercises that have been very helpful.

 She began by watering the seeds of happiness in her mother, and now her mother becomes very alive every time my friend comes around.

 Recently she told her mother, “This body is not exactly yours. Your body is much larger. You have nine children, dozens of grandchildren, and also great-grandchildren. We are all continuations of you, and we are very happy and healthy. You are quite alive in us.”

Her mother was able to see that, and she smiled. 

My friend continued, “When you were young, you were able to teach many people how to cook and do many other things. You made people happy. Now we are doing the same thing; we are continuing the work you have begun. When you were young, you wrote poetry and sang, and now many of us write poems and sing beautifully. You are continuing in us. You are many beings at the same time.” 

This helps her mother see that her body is just a small part of her true self. She understands that when her body departs, she will continue in many other forms.

- Thich Nhat Hanh -



 

 

A man whose axe was missing suspected his neighbour’s son. 

The boy
   walked like a thief,
   looked like a thief, 
and
   spoke like a thief. 

But the man found his axe while he was digging in the valley, and the next time he saw his neighbour’s son, the boy walked, looked, and spoke like any other child.

- Lieh Tzu -



 

 

To share your weakness,

is to make yourself vulnerable,

to make yourself vulnerable,

is to show your strength.

-Criss Jami-

 


 

 

 Someone asked me, “Aren’t you worried about the state of the world?”

 I allowed myself to breathe and then I said, “What is most important is not to allow your anxiety about what happens in the world to fill your heart. If your heart is filled with anxiety, you will get sick, and you will not be able to help.” 

There are wars — big and small — in many places, and that can cause us to lose our peace.

 Anxiety is the illness of our age. 

We worry about ourselves, our family, our friends, our work, and the state of the world. 

If we allow worry to fill our hearts, sooner or later we will get sick. 

- Thich Nhat Hanh -




 

 

KRIJGEN IS ZILVER 

GEVEN IS GOUD 

 

 

maandag 14 december 2020


 Photo by Krisztina Papp 

 

 

Hoe meer bewustzijn je in je lichaam brengt,

hoe sterker het immuunsysteem wordt.

Het is alsof elke cel ontwaakt en zich verheugt.

Het lichaam houdt van je aandacht. Het is een

krachtige vorm van zelfgenezing.


- Eckhart Tolle -


 


 

 

‘Ik durf het zelden hardop te zeggen, maar ik heb een topleven’

Het Nederlandse tv-icoon Sonja Barend is 80, maar op haar betrokkenheid met wat er om haar heen gebeurt, zit geen sleet. ‘Ik kan er gewoon niet mee leven dat mensen worden weggezet, achtergesteld of gediscrimineerd.’

Door Jelle Van Riet Foto’s Jimmy Kets

Het miezert. De zuidenwind trekt dikke voren in de grachten en boven Amsterdam lijkt een groot, grijs canvas van Thierry De Cordier gespannen. Op straat is er op een pakjesbezorger na nauwelijks beweging. In veel huizen is het licht al aangeknipt, zodat ik los kan binnenkijken. Ik zie haar onmiddellijk zitten: kaarsrechte rug, witgrijs opgestoken haar, kittig tikkend op een laptop. Er moet duidelijk nog iets af. Tijdens ons lange gesprek voor het knisperende haardvuur blijf ik naar haar kijken. Naar haar levendigheid en haar elegantie. Naar de sprekende handen, de volle lach, de dansende oorbellen. Er bestaat een woord voor: charisma.

‘Echte grote sterren hebben meestal geen kapsones’, noteerde ze in Je ziet mij nooit meer terug, haar memoires uit 2017. Het is kennelijk waar. En zij kan het weten. In haar veertigjarige televisiecarrière duwde ze goden als Bette Midler, Dolly Parton, Michael Jackson, Fats Domino en Mick Jagger een microfoon onder de neus. Haar grote faam – Adriaan van Dis doopte haar ‘de koningin van de talkshow’ – vergaarde ze vooral door een lange reeks kletterende praatprogramma’s waarin ze de temperatuur van de samenleving nam. Daartoe richtte ze haar altijd even betrokken als ­eigenzinnige vragen tot ‘wie het mee­maken, er dicht bij betrokken zijn’.

Vandaag, veertien jaar nadat ze voor het laatst een uitzending heeft afgesloten met de zin ‘Voor straks: lekker slapen en morgen gezond weer op’, zit er niet de minste sleet op haar belangstelling voor de wereld. Nog altijd, blijkt uit het zopas verschenen boekje De appel in het paradijs, staat de krant ‘vol onderwerpen om je druk over te maken’. Ook het verlangen om zich te bemoeien is onaangetast, maar tegen nog eens Sonja op de buis zegt ze resoluut nee. ‘Ik was laatst te gast in Op1(een talkshow op de Nederlandse zender NPO1, red.) en vond het ontzettend leuk: dat studiolicht, die ­camera’s, de kabels over de vloer … Heerlijk, maar het is mooi geweest. Stel dat ik me laat verleiden en dat mensen dan zeggen: “Nou, het is toch niet meer wat het vroeger was.” Dat moet je niet hebben.’

Veel van wat u indertijd hebt aangekaart is nog brandend actueel. Maakt dat u mistroostig?

‘Soms wel. In praatprogramma’s zie ik vaak onderwerpen passeren die ik ook heb behandeld, altijd met de hoop de discussie in de samenleving op gang te trekken. Net nog las ik in de krant dat hier “ineens” veel jonge Marokkanen doelloos over straat lopen, zo van “wat gek, zeg”, terwijl men al minstens veertig jaar niet in staat is om het vluchtelingenprobleem op te lossen. “Wat moeten we ermee?” Precies! Vanuit mijn hart mogen ze allemaal blijven, hoor, maar los het op! En zo zijn er veel decennia oude kwesties die maar blijven etteren. Om die reden vraag ik me weleens af of het wel zin heeft gehad.’

U hebt, gelooft u, bijgedragen aan de openhartigheid, die u ‘een groot goed’ noemt. Is het vandaag niet een beetje te veel van het goede?

‘Ik ga wel uit van beschaafde mensen, hè. Niet van lui tegen wie kennelijk geen kruid gewassen is en die enkel anoniem heldhaftig genoeg zijn om te schelden. Ik geloof dat de televisie er mede toe heeft geleid dat mensen niet meer alles voor zoete koek slikken. Ze zijn het vanzelfsprekender gaan vinden te zeggen wat ze op het hart hebben en te praten over taboeonderwerpen. Zo had ik bijvoorbeeld het eerste interview ooit met een aidspatiënt op de televisie, wat niet niks was toen.’

‘Als ik nu hoor hoe zielig het is voor de jeugd dat ze geen feestjes kunnen vieren, denk ik: rot op, zeg. Het is nog geen jaar! Ga iets nuttigs doen’

‘Wat me droevig stemt, is dat de onverdraagzaamheid en de onverschilligheid nog in hoge mate lijken toe te nemen. Aan het begin van de coronacrisis dacht ik even dat alles anders zou worden. Zelfs op straat waren mensen merkbaar aardiger tegen elkaar. Heel vreugdevol vond ik dat, maar het heeft niet lang geduurd. We zijn geen jaar ver en men heeft al tegen iedere stap in de aanpak van de crisis geprotesteerd. Ik heb echt niks met dat gezeur. Ik ben daar een beetje rigoureus in, dat weet ik wel. Maar nu is dat vaccin er bijna en gaat weer iedereen zaniken of je het wel moet nemen. Houd er toch over op! Het is iets van voortschrijdend inzicht, toch? Ik vind vooral dat we solidair moeten zijn en samen maken dat het overgaat.’

Toen u in 1966 bij de NTS begon, zei de baas: ‘Je moet je wel realiseren dat je leven vanaf de eerste dag dat je op het scherm bent nooit meer hetzelfde zal zijn.’ Kreeg hij gelijk?

‘Ik heb me nooit iets van die bekendheid aangetrokken, en ook niet van de soms heftige reacties. Nu zijn alle mensen heel lief en aardig tegen me, maar indertijd kwam ervan alles op me af. Dat gaf niet, want ik was me er altijd heel erg van bewust dat ons werk ertoe deed. We zetten iets in beweging. Wij konden ook maken wat we wilden en er mocht nog ophef ontstaan. Vandaag is dat anders. In Op1, bijvoorbeeld, zie je een steeds wisselend duo presentatoren een viertal keurige gesprekken voeren. Het gaat ergens over, zeker, maar het zijn wel altijd hoogwaardigheidsbekleders, kopstukken en bekende mensen die mee aan tafel zitten. Gewone mensen mogen niet meer deelnemen aan de discussie.’

U was te vurig, te uitgesproken en hoorde zich te gedragen als een vrouw, vond ook Karel Appel: ‘Sois belle et tais-toi.’ Hebt u weleens snikkend in uw kussen gebeten?

‘Nooit! Al was het niet altijd leuk, zeker het pathologische, haatdragende gescheld van Theo van Gogh niet. Hij noemde me “de hogepriesteres van de shoabizznizz” en stuurde me handgeschreven brieven, waarin stond dat de nazi’s vergeten hadden me te vergassen maar dat mijn tijd nog zou komen. Op een keer zat ik op een terras in de stad, toen hij plotseling uit een taxi stapte om zich bij een groepje lachende mensen te voegen. Ik schrok: wat als hij me opmerkt en gaat schelden? Maar hij was zo dronken dat ze hem snel terug in die taxi hebben geduwd. Zelfs om hem heb ik nooit gehuild, hoewel ik hem heel eng vond. Ik heb zijn scheldbrieven lang bewaard, maar nadat ik alles had neergeschreven in mijn memoires, was ik er klaar mee en heb ik ze weggemieterd.’

U werd keurig opgeleid door de nonnen, ‘zodat je zeker goed je brood zult kunnen verdienen voor je gaat trouwen’.

‘(lacht) Ja, ik werd er voorbeeldig onderwezen in Frans, Duits en Engels, rekenen, boekhouden en wat dies meer zij. Die nonnen hebben het er kennelijk goed in geramd, want van wat ik van hen heb geleerd, zit nog best veel in mijn hoofd. Mijn man verbaast er zich dagelijks over. Geen idee waar dat in hun ogen moest toe dienen, want het was geenszins de bedoeling dat ik na de mulo (meer uit­ge­breid la­ger on­der­wijs, een vorm van hoger onderwijs, red.) – ik was vijftien toen ik eraf kwam – een baan zou zoeken en voor mezelf zou zorgen. Laat staan dat ik, zoals jongeren nu, de wijde wereld zou in trekken. Dat had ik heel erg leuk gevonden! Als ik nu hoor hoe zielig het is voor de jeugd dat ze geen feestjes kunnen vieren, denk ik: rot op, zeg. Het is nog geen jaar! Ga iets nuttigs doen.’

‘Ik heb me nooit iets aangetrokken van de soms heftige reacties. Ik was me er altijd heel erg van bewust dat mijn werk ertoe deed.’ 

Op uw zeventiende ging u op kamers en verdiende u uw eigen kost. ‘Nooit, nooit, nooit’ zou u, zoals uw moeder, wachten op een tientje dat haar man achterliet op de hoek van de tafel.

‘Ik heb mijn moeder te lang met dat tientje zien schipperen. “O jee, bijna sinterklaastijd”, zei ze dan. “Hoe moet dat nou met cadeautjes?” Maar het lukte altijd, want ze spaarde zeen verstopte ze in de linnenkast. Tegen de tijd dat wij de chocolade kregen, smaakte die vooral naar zeep. En dus verlangde ik er intens naar om op eigen benen te staan. Ik herinner me nog goed het heerlijke genoegen om voor mezelf te kunnen zorgen en niet afhankelijk te zijn van iemands luimen. Ik heb nog altijd moeite om iemand anders te laten betalen. Mijn eerste baantje was trouwens op een saai kantoor vol mannen achter een telmachine. Ik was ten einde raad: “Wordt dit mijn leven? Hoe kom ik hier in hemelsnaam uit?” De eerste stap was naar de avondschool: alsnog dat diploma halen, zodat ik een leuke baan kon vinden. Ik wilde een spannend leven waarin iets van me gevraagd werd. Het had alles kunnen zijn. Als het een beetje anders was gelopen, was ik medicijnen gaan studeren of zo.’

‘Het verschrikkelijke lot van mijn vader en het feit dat de helft van mijn achtergrond een stapel zwart-witfoto’s met een wit kartelrandje is, levert de brandstof voor alles wat ik doe’

Net wanneer uw televisiecarrière een beetje van de grond kwam, was u alsnog zo gehoorzaam als de zusters het hadden gewild: u volgde uw (eerste) man naar Israël. Waarom?

‘Dat hij dat wilde, was begrijpelijk. Hij was een Israëlisch-Nederlandse televisieregisseur en werd gevraagd om het eerste Israëlische televisiestation op te richten. Wat is er nou spannender dan dat? Ik had twee keuzes. Of ik bleef hier en de man met wie ik net was getrouwd en ik gingen uiteen, of ik gaf alles op en volgde hem. Wat ik hier kan, kan ik daar ook, besloot ik, en zo geschiedde. Ik leerde Ivriet en ging bij de televisie werken. Dat was dus heus goed gekomen, alleen barstte ik van de heimwee naar Nederland. Ik miste het rotweer en de intimiteit van het leven hier en ben na anderhalf jaar rücksichtslos terug­gekomen. Tot daar mijn volgzaamheid.’

‘Ik ben heel blij dat ik die keuze niet nog eens heb hoeven te maken. Dat ze mijn man (de architect Abel ­Cahen, red.) nooit een onweerstaanbare opdracht hebben gegeven in Japan, bijvoorbeeld. Ik weet niet of ik hem zou zijn gevolgd. Misschien had ik bedacht dat ik correspondent van deze of gene kon zijn in Japan. Hm, best interessant, niet? Ja, zeg, waarom niet naar Japan? (lacht)’

Met uw tweede man kwamen drie kinderen. Over uw rol als stiefmoeder was u lang erg onzeker. Bent u daar voorbij?

‘O, ja. Achteraf bekeken had ik het mezelf helemaal niet zo moeilijk hoeven te maken. Die kinderen hielden wel van mij en ik hield van hen. Ik had iets losser in het leven kunnen staan.’

‘Nu ja, simpel was het niet. Mijn man had een architectenbureau, ik de televisie en er was het gezin met die drie meisjes. Dat het uiteindelijk zo goed is gelukt – ik ben nu oma – is aan de ene kant mazzel en een groot wonder, maar aan de andere kant hebben we daar ontzettend hard aan gewerkt. Het wordt je niet alleen maar in de schoot geworpen. Je moet het geluk ook een handje helpen. Wat niet simpel is, moet je oplossen. Bovendien heb ik mijn persoonlijke leven nooit laten lijden onder het werk. Hoe opwindend en veelomvattend dat werk ook was, voor mij was de Liefde met hoofdletter L toch altijd het belangrijkste. Het klinkt erg braaf, maar het is zo.’

U was veertig toen de Liefde voorbijkwam. ‘De man van mijn leven’, noemt u hem. Wat maakt Abel Cahen de man van uw leven?

‘Ik was voor het eerst in mijn leven wat men ziek van verliefdheid noemt. Dan zat hij naast me in de auto en dacht ik: hoe is het mogelijk dat ik die man ben tegengekomen? Dat denk ik nog steeds, en tegelijkertijd is onze relatie meegegroeid met alles wat er om ons heen is gegroeid. De man van je leven groeit tot de man van je leven. Ook dat gaat met vallen, opstaan en weer doorgaan, want het is niet omdat je een ring om je vinger hebt dat het klaar is. Zelfs nu we oud zijn en totaal met elkaar vergroeid, blijft dat zo. Een relatie is niet iets waar je achteloos mee kunt omgaan. Je kunt niet slabakken. Je moet blijven openstaan voor wat je ziet en voelt, en aanvaarden dat je niet alles van de ander weet. Dat vind ik weleens moeilijk. Waarom kijkt hij somber, denk ik dan. Ik wil weten waaraan hij denkt, maar je moet de ander enige vrijheid in zijn hoofd gunnen.’

‘Tegen mensen met kanker zegt men: “Je moet vechten! Je kunt het overwinnen.” Onzin. Of jij nou hoog springt of laag, die cellen gaan hun gang.’

U beloofde uw moeder om van uw eerst verdiende geld haar echtscheiding te betalen. Voelde u zich verantwoordelijk voor haar?

‘Als jong meisje voelde ik me zeer verantwoordelijk voor mijn moeder, want ik wist dat ze ongelukkig was in dat reddeloze en vreugdeloze huwelijk van haar. Zodra ik geld verdien, regel ik haar een aangenamer leven, dacht ik. Maar zo werkt het niet. Het was haar leven en ze was ook heel bedroefd toen haar man jong stierf.’

‘Ik was zelf zo ongelukkig in dat huisgezin vanwege de stemming die er hing. Ik hunkerde ook heel erg naar de aandacht en de liefde van mijn vader, van wie ik toen niet wist dat hij eigenlijk mijn stiefvader was. Pas op mijn twaalfde kwam ik erachter dat ik iemand ­anders was dan ik altijd had gedacht. Anders dan mijn twee broers bleek ik Barend te heten. Mijn echte ­vader is op 30 april 1943 samen met de rest van zijn familie in Auschwitz vermoord. Hij was 37 jaar.’

U was twee jaar. Toch noemt u zijn ­leven ‘het fundament’ van uw bestaan. Is hij de grote onzichtbare regisseur van uw leven?

‘Hoe kan het dat iets wat je zelf niet hebt meegemaakt zo’n invloed heeft op je bestaan? Misschien verzin ik het wel, heb ik weleens gedacht, maar nee. Zijn verschrikkelijke lot en het feit dat de helft van mijn achtergrond een stapel zwart-witfoto’s met een wit kartelrandje is, levert de brandstof voor alles wat ik doe. Ik kan er gewoon niet mee leven dat mensen worden weggezet, achtergesteld of gediscrimineerd en ik kan ook niet bedenken waarom mensen dat doen, behalve dat ze wellicht nooit zelf de pijn hebben gevoeld van aan de zijkant geschoven te zijn omdat je zwart bent of Jood of homo of vluchteling. Neem nu dat oeverloze gezanik over Zwarte Piet. Waarom kun je die nou niet gewoon paars verven? Geen kindje dat het opmerkt. Eerst dacht ik ook: nou, niet zeuren, Zwarte Piet is al zijn hele ­leven Zwarte Piet. Maar dat was gauw afgelopen, toen ik me realiseerde hoe beledigend sommige mensen dat ervaren.’

Bij gebrek aan informatie over uw vader hebt u hem bij elkaar ‘gefantaseerd’. Hebt u hem dan maar meteen ook geïdealiseerd?

‘Tuurlijk, als je hem dan toch zelf kunt bedenken. Ik heb die ene foto van mijn vader wel een miljard keer bekeken en ik kan me gewoon niet voorstellen dat hij niet een heel bijzondere man was. Toen ik veertig jaar geleden ontdekte hoe mijn man met zijn kinderen omgaat – hij is een gedroomde vader – heb ik me voor het eerst gerealiseerd hoe mijn vader had kunnen zijn. Evengoed was hij misschien een zeer complexe en ingewikkelde man, maar in mijn hoofd heb ik hem geboetseerd naar het model van mijn man. Ik vind het heerlijk om zien hoe hij zijn meisjes omhelst en over hen praat. Er is in zijn leven ruimte voor veel, maar tussen hem en zijn kinderen zit geen millimeter. Alleen maar liefde en warmte.’

‘Je ziet mij nooit meer terug’, zei uw vader tegen uw moeder toen hij door agenten thuis werd opgehaald. Waarom? Wat is er echt gebeurd? Op die vragen had enkel uw moeder het antwoord, alleen hebt u ze haar nooit gesteld. Was u bang voor de waarheid?

‘Het is niet zo dat ik haar die vragen bewust niet heb gesteld uit angst voor het echte verhaal. Ik ben er gewoon pas veel later echt over gaan nadenken. Toen ik naar aanleiding van die memoires het een en ander ben gaan uitzoeken, ontdekte ik dingen die treurnis en vragen teweegbrachten. Had mijn moeder zich dan niet verzet? Waarom is ze zo snel hertrouwd? Nu ze er niet meer is, heb ik natuurlijk enorme spijt dat ik mijn vragen wel aan de helft van Nederland heb gesteld, maar niet aan mijn moeder.’

‘Hoe opwindend en veelomvattend mijn werk ook was, voor mij was de Liefde met hoofdletter L altijd het belangrijkste’

‘“Mam, luister,” had ik kunnen zeggen, “er kan je niks gebeuren. Ik word niet kwaad op je en wij blijven tot de dood erop volgt bij elkaar, maar je moet antwoord geven op een paar vragen.” Nou, dat heb ik, de koningin van de talkshow, dus nagelaten te doen. Het is zeker zo dat ik mijn moeder altijd heb willen sparen voor nog meer akeligs, omdat ik zo ontzettend veel van haar hield. Maar dit had ik makkelijk kunnen opvangen. Daarbij komt dat mijn moeder wel ongelooflijk lief en zorgzaam was, maar geheime kamers had. Je drong niet tot haar door. Je voelde wel de warmte van de kachel, maar je zag hem niet branden.’

U hebt vier keer kanker gehad. Heeft dat uw leven gereset?

‘Tegen mensen met kanker zegt men: “Je moet vechten! Je kunt het overwinnen.” Onzin. Of jij nou hoog springt of laag, die cellen gaan hun gang. Alleen goeie dokters helpen. Ik had het geluk dat zij me er iedere keer – krikkrak – met een kleine of grote beurt weer bovenop hebben gekregen. Ik heb weleens gedacht dat ik het niet zou redden, dat wel, maar het heeft mijn leven absoluut niet veranderd. Ik ben niet plotseling gaan leven alsof elke dag de laatste is en ben ook niet gestopt met me druk te maken. Ik maak me juist overal druk over, anders wordt het leven wel heel saai. Dat wordt heus niet minder met het klimmen van de jaren. Als ze in het journaal oude mensen nodig hebben, kijken ze bij de “o” van “oud” en ja, hoor, daar komt er weer een aan met een rollator of ligt er weer een onderuitgezakt in een bed met een zuurstofapparaat in de neus. Dat is een realiteit, natuurlijk, maar er zijn ook heel veel oude mensen die nog van alles omhanden hebben, over van alles nadenken en zich druk maken.’

‘Oud worden en oud zijn, ik geniet ­ervan’, uw woorden. Wat maakt oud zijn zo genotvol?

‘Oud zijn is heerlijk. Het is heel bevredigend om het leven te kunnen leiden zoals het zich voordoet of zoals je het opzoekt. Zonder dwang. Ik verpruts ook een hele hoop dagen, hoor. Dan is het avond en heb ik drie mailtjes verstuurd en twee plantjes in de tuin gezet. Maar ja, daarvoor ben ik gestopt met werken.’

‘En nu ga jij vragen: lees je meer? Nee, want dat heb ik altijd gedaan. Ga ik vaker op reis? Nee, we hebben een heerlijk huis in Frankrijk, waar we als het even kan naartoe rijden. Mijn leven is niet veranderd, alleen werk ik niet meer. Ik durf het zelden hardop te zeggen, maar ik heb een topleven. Mijn man en ik zijn intens gelukkig. Natuurlijk is er de dreiging dat het binnenkort ophoudt. Hoe mooier en zachter ons ­leven, hoe vaker ik eraan denk dat de tijd die nog voor ons ligt korter wordt. Dat vind ik akelig, maar we proberen het een beetje uit ons hoofd te zetten, want anders verbrokkelt het genot.’