
«Ik pleit ook voor de term zelfmoord. Omdat het dat ís. Een dier kan je doden, maar als je een eind maakt aan het leven van een mens, dan heet dat moord - ook als het over jezelf gaat. Je vermoordt jezelf, én je geeft je omgeving levenslang. Probleem is natuurlijk dat aan de term zelfmoord een culpabilisering kleeft, een schuld. Terwijl ik het buiten de moraliteit wil zien. Ik neem het mijn moeder op geen enkele manier kwalijk dat ze zelfmoord heeft gepleegd, maar ik vind dat je de dingen niet mag verdoezelen. En dus zeg ik: mijn moeder heeft zelfmoord gepleegd.»
«Wie achterblijft na een zelfmoord, moet gedwongen worden zich te laten verzorgen. Kijk, over de zelfmoord van mijn moeder kan ik perfect communiceren - met jullie. Ik heb dat nooit gekund met mijn eigen vader, en ik zal het ook nooit kunnen met mijn zus. Ik zou dit gesprek niet kunnen voeren met mijn familie: dan blokkeer ik. Dat bewijst dat, hoe evenwichtig ik er nu ook over praat, het emotioneel nooit voorbij is.»
«Ik speel mijn rol in de maatschappij, maar tegelijk zie ik een gevaarlijk soort onverschilligheid in mezelf. Nu, een zekere onverschilligheid heeft ook z'n voordelen. Ik denk dat ik iets makkelijker met een bepaald soort ironie naar de dingen kan kijken. Ik zie het tragikomische in het schouwspel van alledag, de oeverloze lulligheid van al die mensjes die rondharken op die aardbol.

Ik heb zelf in de zone gezeten waarbij ik voortdurend met de gedachte flirtte aan zelfmoord. Ik denk dat ik in die periode beter beveiligd was geweest als de term "zelfmoord" toen wat meer in zwang was geweest, en niet "zelfdoding". Want dat klinkt inderdaad als: 'Ach, doe maar. Nu, je moet die vrai-parler wél combineren met het grootste begrip voor wie het doet, ook al is dat ogenschijnlijk een tegenspraak. Het zijn achterlijke mensen die een zelfmoordenaar veroordelen. Dat is van een stuitende domheid.
Ook depressie is nog altijd een groot taboe, en dat is al even kwalijk. Toen ik zeer depressief was, heb ik daar nooit mee te koop gelopen, maar ik heb het ook nooit verstopt. Wel, ik kreeg toen heel veel reacties van het genre: 'Allez zeg, ga toch pinten drinken.' Dat is gruwelijk hé; Gru-we-lijk. Breek je je been dan komt iedereen op bezoek en krijg je niets dan medeleven. En niemand die zou durven zeggen: 'Is het echt wel nodig om je been enkele maanden te laten genezen?' Maar maak je iets mee dat minstens even erg is - een depressie, dus - dan krijg je te horen dat je gewoon even naar het café moet.
Er is zoveel domheid. Emotionele domheid. Voor mij is het ook problematisch dat bepaalde voluntaristische psychologen - Bob Vansant, om geen naam te noemen - over depressie schrijven op een manier die de patiënt culpabiliseert. Door voortdurend te insinueren dat je je eigen geestelijk welzijn in handen hebt, als je maar wil. Het kan best zijn dat sommige mensen zelf uit hun depressie weten te raken, maar een bepaalde groep - en daar reken ik mezelf ook toe - kan dat niet. Ik kan niet zonder de farmacie, en ik kon ten tijde van mijn depressies ook niet zonder de psychiatrie. Als je dan die voluntaristische strekking gelooft, en je wordt met je eigen falen geconfronteerd, dàn vind je jezelf pas een loser. Want je bent niet alleen depressief, je bent kennelijk ook nog te lomp om eruit te raken. Tja, als je je dan niet ophangt, dan weet ik het ook niet meer.

Sinds ik medicijnen neem - nu al veertien jaar - heb ik zogoed als geen last van depressies meer. Maar, dat moet ik eraan toevoegen, mijn psychiater zegt wel dat ook die pillen niet kunnen uitsluiten dat ik ooit herval. Ik zal misschien, of zelfs waarschijnlijk, nog ooit depressies krijgen.
Ik moet vaststellen dat ik jaloers ben op mijn eigen kinderen. Ze zijn twaalf en dertien nu, en ze hebben een heel liefdevolle moeder. En nu zie ik: zo gaat het dus ook. Dat is mijn levenslange handicap. Die warmte, die op zich vanzelfsprekend zou moeten zijn, heb ik nooit gekend. En dan besef ik: natuurlijk is mijn leven fucked-up. Maar je moet een dubbel spoor volgen: onder ogen zien dat je een levenslange handicap hebt opgelopen, maar tegelijk nooit compassie hebben met jezelf. Want een goed leven leiden is niet onmogelijk - ik hèb een goed leven nu.
Ik ben fundamenteel relatieonbekwaam. Voilà. Maar ik ga niet zover om te zeggen dat dat komt doordat mijn moeder zelfmoord heeft gepleegd. Enfin, ik dénk het wel, maar ga haar daar niet verantwoordelijk voor stellen. Nee, er is geen enkel verwijt. Omdat ik besef dat er voor haar geen andere optie was. Ik weet ook wat het is hé - ik ben enkele keren dicht bij haar situatie geweest. En bij mij ging dat over periodes van maanden, maar bij haar waren het jaren. En zó kan je geen jaren leven. Dus ja: op een rationele manier begrijp ik het volkomen. Dit gaat misschien wat choquerend klinken , maar ik herinner me hoe ik vóór haar zelfmoord al spelletjes speelde met de kalender. Op de Druivelaar duidde ik dan een datum aan: dàn gaat het gebeuren. Omdat ik wist dàt het ging gebeuren. Je mag niet onderschatten wat kinderen op jonge leeftijd al kunnen aanvoelen. De laatste jaren van haar leven was mijn moeder eigenlijk al dood. In haar hoofd had ze de strijd al opgegeven. En ik voelde dat perfect aan.
Ik ben in wezen een asociaal mens, een loner die de groep het liefst van al mijdt. Maar zodra iemand in mijn omgeving zo'n signaal uitzendt, kost het mij geen enkele moeite om die man of vrouw te helpen. Dat is mijn verdomde plicht. Onlangs was een kennis van me depressief. Hij ging naar zijn huisarts, en die nam hem au sérieux - schreef hem medicijnen voor, gaf hem de raad zoveel ziekteverlof te nemen als nodig. Maar hij voegde er wel aan toe dat het beter was om niet tegen collega's en vrienden te vertellen dat het om een depressie ging. Een huisarts, verdomme! Dan is er nog héél veel werk aan de winkel.
Een concrete, op rationele gronden genomen beslissing:
ik zal nooit zelfmoord plegen. Dat pact met mezelf heeft me heel erg geholpen. Omdat ik daarmee een deur heb gesloten. Ik ben actief op zoek gegaan naar de dingen die mijn bestaan leefbaar konden maken, en zo ben ik ontsnapt uit de kooi waarin ik anders misschien wel m'n hele leven had gezeten. Zolang ik zelfmoord een optie vond, kon ik niet zien wat ik nadien wèl gezien heb. Ik heb dat pact met mezelf in 1999 gesloten, toen ik m'n laatste grote depressie had. Mijn dochter was één jaar oud, en mijn vrouw was opnieuw zwanger. En ik, ik zonk helemaal weg. Er was de doemdenkerij die sowieso bij een zware depressie hoort, en die werd nog aangescherpt door het idee dat mijn kinderen daar misschien ook ooit last van zouden hebben. Dat was ondraaglijk. Ik heb toen tot de bodem van het vat moeten schrapen, nooit eerder had ik zo diep gezeten, maar uiteindelijk is toen dus wel de bevrijding gekomen. Nu weet ik zeker dat ik nooit zelfmoord zal plegen op de brutale manier. Maar ik sluit niet uit dat ik ooit voor euthanasie kies wegens ondraaglijk psychisch lijden. Weliswaar na overleg met mijn kinderen en de mensen die mij graag zien. In die zin is de maatschappij ten goed aan het veranderen: langzaamaan wordt dat aanvaard.
- Chris Van den Abeele - Humo - Zelfmoord in Vlaanderen -