You go through such hardship,
things that are almost impossibly difficult,
and there's no sign that it's going to get any better,
and that's the point when people quit.
But some don't.
- Robert Redford -
NITCH
Maar niet ALLES komt goed - en dat is ook GOED ... Dan is het maar zoals het is... We hoeven niet persé ergens aan te komen... ONDERWEG IS OOK ERGENS...
You go through such hardship,
things that are almost impossibly difficult,
and there's no sign that it's going to get any better,
and that's the point when people quit.
But some don't.
- Robert Redford -
NITCH
Sindsdien kon ik uren tegenover de boeddha's zitten zonder me een ogenblik te vervelen.
Soms droomde ik weg, maar meestal dacht ik juist nergens aan.
Meer dan tot de kalmte van de beelden voelde ik me aangetrokken door de duisternis.
En hoe heftiger het er thuis aan toe ging, hoe meer ik naar de zaal met de boeddha's verlangde.
Daar ging alle aandacht naar de figuren in het licht, terwijl ikzelf verdween in de schaduw.
Ik ging op in de omgeving.
Ik hoorde bij ze, zonder iets te hoeven doen, zonder te worden gezien.
Dat was wat ik het liefste wilde, onopgemerkt blijven.
Zolang je vergeten wordt, kun je zelf ook vergeten.
- Arthur Japin - De vierde wand -
Do not try to change someone, when you do this you deny the love inside you by choosing to deny what is Now.
Love can only exist now, when you try to change someone into an idea of what you want them to be you have decided to be in a relationship with your projection of a possible potential of someone else.
You are fooling yourself if you think trying to change someone will make you happy.
Instead, change in yourself the things you think the other person should change.
This is why you are not happy and fulfilled now.
-
Jackson Kiddard-
I read a lot.
I listen a lot.
I think a lot.
But so little remains.
The books I read, their plots, their protagonists fade...
Names of people, books, cities.
They are already fading away.
Even the titles of films I’ve seen recently...
they have already faded...
Everything that I see, or read, or listen to,
connects, translates into moods, bits of surroundings, colors...
With me, everything is mood, mood, or else...
simply nothingness.
- Jonas Mekas -
NITCH
There were times when I was between twenty and twenty-seven...
that my dad would say,
'How long are you going to do this?
You have no money, you're not happy,
you work constantly, you work at restaurants,
you clean houses, you get sick very easily...
you don't have any friends, why are you doing this?'
And I would just say,
'Because it's just what I came here to do.'
- Stevie Nicks -
It’s dark because you are trying too hard.
Lightly child, lightly. Learn to do everything lightly.
Yes, feel lightly even though you’re feeling deeply.
Just lightly let things happen and lightly cope with them.
I was so preposterously serious in those days…
Lightly, lightly – it’s the best advice ever given me…
So throw away your baggage and go forward.
There are quicksands all about you, sucking at your feet,
trying to suck you down into fear and self-pity and despair.
That’s why you must walk so lightly.
Lightly my darling…
- Aldous Huxley - Island -
Yet everything happens a certain number of times, and a very small number, really.
How many more times will you remember a certain afternoon of your childhood, some afternoon that's so deeply a part of your being that you can't even conceive of your life without it?
Perhaps four or five times more.
Perhaps not even.
How many more times will you watch the full moon rise?
Perhaps twenty.
And yet it all seems limitless.
- Paul Bowles -
NITCH
Something I like to do a lot is just sit by water when there's a current and just stare into the water.
I don't fish, I don't hunt, I don't scuba, I don't spear, don't boat, don't play basketball or football - I excel at staring into space.
I'm really good at that.
- Iggy Pop -
I know
you think you understand
what you thought I said
but I'm not sure
you realize
that what you heard
is not what I meant.
Interview Rudi Laermans
Het is hoog tijd dat we psychisch welzijn als een sociaal probleem zien, en niet als een probleem van het individu, zegt socioloog Rudi Laermans. Want het neoliberalisme heeft geen vrije individuen van ons gemaakt, maar angsthazen.
Door Eva Berghmans Foto’s Kristof Vadino zaterdag 4 juni 2022
Rudi Laermans: ‘We zouden kunnen vastleggen welk risico op burn-out aanvaardbaar is en bedrijven die daarboven gaan, maatregelen opleggen.’
‘De vergadermaatschappij. Kleine sociologie van de organisatorische ongezelligheid’: zo heette het afscheidscollege van Rudi Laermans, afscheidnemend hoogleraar sociologie aan de KU Leuven. Hoe we het werkende leven organiseren, is de jongste jaren een van zijn belangrijkste interessevelden geworden. In 2016 bracht hij, samen met cultuurfilosoof Lieven De Cauter en theaterdocent Karel Vanhaesebrouck, het Klein lexicon van het managementjargon uit. In een speelse vorm, beginnend bij assessment en eindigend bij zelfevaluatie, verpakten de auteurs een scherpe maatschappijkritiek. Het boek doet nadenken over hoe het efficiëntiedenken en winstmaximalisatie zijn doorgedrongen tot in de hoeken van zowat alle organisaties, van non-profitbedrijven tot multinationals en overheid. Het westerse denken is er in die mate van doordrongen, dat ook levenskeuzes neerkomen op een kosten-batenanalyse en relaties gezien worden in termen van investeringen. We zijn gaan geloven dat er geen alternatief is, en pretenderen van staal te zijn.
Ook in zijn jongste boek, Gedeelde angsten, krijgt het neoliberalisme geregeld de wind van voren. ‘Angst is in deze tijd veel te veel iets van het individu, waar het individu, al dan niet onder begeleiding van een psycholoog, mee moet leren omgaan’, zegt Laermans. Deze ‘Kleine sociologie van maatschappelijke onzekerheid’ is genomineerd voor de Prijs voor het Belangrijkste Boek van het Jaar, een nieuwe non-fictieprijs die in september wordt uitgereikt en boeken voor het voetlicht brengt die helpen om onze tijd te begrijpen.
‘De directe aanleiding was corona, waardoor smetvrees terug was en ik een heel scala aan angsten zag, naast de angst om ziek te worden. Er is de angst van de middenklasse voor sociale daling, er is de angst dat je kinderen het niet beter zullen hebben dan jij, en mogelijk zelfs slechter. Er is bindingsangst en relatieangst. Er is professionele angst, ecologische angst en sinds kort is de oorlogsangst terug. Aan de basis van al die angsten ligt hetzelfde: de angst voor verlies.’
‘Wat we te weinig zien, is dat al die angsten een sociale component hebben. Als we dat niet erkennen, blijft angst iets van het individu. De mens die met angst worstelt, moet naar de psycholoog, die het samen met hem zal moeten oplossen. Het is tijd dat we onder ogen zien dat onze individualistische manier van samenleven die angsten in de hand werkt, en dat we op samenlevingsniveau de dingen moeten veranderen. Anders dweilen we met de kraan open en zullen we altijd maar meer psychologen nodig hebben. Ik pleit ervoor om ook collectief te ont-angsten. Psychologen werken op het zelfvertrouwen, en dat is nodig. Maar we moeten dringend ook werk maken van meer sociaal vertrouwen.’
‘Vertrouwen krijg je bijvoorbeeld via lokale initiatieven, als mensen in een buurt dingen samen doen, zoals een moestuin onderhouden of elkaars kinderen opvangen. Zorgen voor elkaar, zoals we in coronatijden opnieuw hebben geleerd. Dat is ook het eerste wat op de werkvloer zou moeten gebeuren: laat mensen meer samenwerken en laat ze weer vertrouwen in elkaar krijgen. En laat ze hun werk organiseren op basis van dat vertrouwen, en niet in een structuur die het management oplegt.’
‘De voorbije decennia zijn we ons eerst meer en meer gaan identificeren met onze job. Met het wegvallen van het geloof en de zuilen werd ons werk steeds meer dé plek voor zelfontplooiing, in plaats van een manier om in je levensonderhoud te voorzien, waarnaast je een leven had. Met de flexibilisering van de economie is er naast de angst om je job te verliezen, ook een performanceangst ontstaan. Het volstaat niet meer dat je technisch weet wat je job inhoudt. Een barrista moet een goede koffie kunnen maken, op een manier die een performance is, en de koffie met de glimlach serveren. Als je een onderzoeksproject presenteert, kan je inhoudelijk nog zo sterk staan en een prachtig gestructureerde powerpointpresentatie hebben, er kan altijd iemand in een beoordelingscommissie zijn die zegt dat je “niet helemaal overtuigend” bent, wat dat ook moge betekenen. We zijn bijna allemaal toneelspelers geworden, en kennen nu allemaal de heel directe angst van de toneelspeler of zanger die er voor élke performance moet staan. Dat brengt veel onzekerheid mee, ook al omdat er geen objectieve criteria zijn.’
‘Je krijgt een wedloop waarin iemand die bovengemiddeld goed is, gewoon goed is. En wie gewoon goed is, dreigt uit de boot te vallen’
‘Bovendien is onze economie voor een groot deel een projecteconomie geworden, waarbij die subjectieve waardering vaak bepaalt of je een volgende opdracht krijgt of niet, en waarin er veel concurrentie is, waardoor je alleen staat. Dat geldt zelfs voor organisaties waarin nog met vaste contracten wordt gewerkt, want de logica van efficiëntie en winstmaximalisatie is overal. Een neoliberaal managementsysteem zet mensen tegen elkaar op. Er wordt geteld hoeveel artikels iemand heeft gescoord, of hoeveel geld – en wie achterloopt. In die logica begint iedereen harder te lopen, en de norm van wat gemiddeld goed is, gaat altijd maar naar omhoog. Je krijgt een wedloop waarin iemand die bovengemiddeld goed is, gewoon goed is. En wie gewoon goed is, dreigt uit de boot te vallen.’
‘Een eenvoudige manier om de concurrentielogica te doorbreken, is met elkaar te delen wat onze angsten zijn. Waarom zou je niet met je collega’s kunnen bespreken dat je bang bent om geen volgend project binnen te rijven, of je target niet te halen? Dat je bang bent om door de mand te vallen? Dat je stijf staat van de stress? Het is net doordat de concurrentielogica mensen zo uit elkaar speelt, dat we elk op onszelf zo zwak staan. En als het misgaat, en je krijgt een burn-out, mag je het ook zelf oplossen. Kijk naar de reeks getuigenissen over burn-out in deze krant: voor hun herstel hangen mensen af van mindfulness, therapie, een carrièreswitch, een coach. Dat bevestigt voor mij hoe psychologiserend we zijn geworden. De managementstructuren die mee de oorzaak zijn van je burn-out blijven buiten schot. En de kosten van stress en burn-out worden afgewenteld op het individu en op de samenleving – op de omgeving, en op de sociale zekerheid.’
‘Ook met de sociale zekerheid is er een groot probleem: ze is niet mee geflexibiliseerd met de flexibilisering van de economie of de arbeidsmarkt. Het kunstenaarsstatuut zou een model kunnen zijn voor wie op freelancebasis werkt. In zo’n flexi-security zou de overheid zorgen voor een dekking van je inkomen en sociale rechten zoals pensioen en medische verzorging, voor de dagen dat je geen werk hebt. Dat zou een hoop onzekerheid en stress wegnemen.’
‘Nee, voor wie onvrijwillig in een onleefbaar zelfstandigenstatuut geduwd wordt, moet de oude bescherming van het vaste contract afgedwongen kunnen worden, met een minimum aan sociale zekerheid, waarin je minstens betaald vakantie kunt nemen.’
‘Net zoals er monitoring voor ecologische duurzaamheid bestaat, zou je sociale monitoring kunnen installeren, bijvoorbeeld in termen van burn-outs. We zouden een norm kunnen vastleggen van welk risico op burn-out acceptabel is, en bedrijven die daarboven gaan, maatregelen kunnen opleggen. De vakbonden kunnen daar mee toezicht op houden.’
‘Ja, we moeten dat als samenleving doen. De angst die er is, wordt nu vooral gebruikt om mensen uit elkaar te spelen. Populistische politici zijn angstondernemers, ze kapitaliseren op de angst door die te richten op de ander. Het rechts populisme surft op geïndividualiseerde angst, zoals die van “ik verlies mijn job” of “ik moet inleveren terwijl vluchtelingen geld krijgen”. Als we onze angsten kunnen delen en erover spreken, krijg je meer solidariteit.’
‘Je hebt veel participatieve kunst, waarin kleine momenten van vertrouwen tussen onbekenden ontstaan, dat kan helpen. Er is ook kunst die rond ecologie werkt, en de angst rond de ecologische crisis bespreekbaar helpt te maken. En dan heb je een golf aan kunst rond gender en postkolonialisme, die helpt om moeilijke thema’s, waaronder gevoelens van angst, boven water te krijgen.’
‘Theaters en musea zijn goede plekken om angst te thematiseren, maar hebben één groot nadeel: ze bereiken een groot deel van de bevolking niet. Ook de media hebben het makkelijker over het glazen plafond, dan over mensen die al lang door het ijs zijn gezakt. Waardoor je de mensen die zwaar gediscrimineerd worden vanwege gender en kleur, bijvoorbeeld in de schoonmaaksector, in de kou laat staan. En het zijn net de mensen in de meest precaire situaties, die al geen enkel verweer hebben.’
‘Er duiken zoveel angsten op waarvan aan de basis hetzelfde ligt: de angst voor verlies.’
‘Ik zet mijn hoop op populaire cultuur om die angsten en onzekerheden breder bespreekbaar te maken. Soaps kunnen een rol spelen. Popmuziek kan dat zeker ook – de getuigenis van Stromae over zijn depressie is maatschappelijk van groter belang dan een theaterstuk over die thematiek. Ik juich het ook toe dat een rapper als Kendrick Lamar over zijn twijfels rapt, dat er op die manier barsten komen in het ideaalbeeld van de man die door niets te raken is. Ook dat gesprek moeten we voeren. Een manager die de objectieven niet haalt, krijgt met veel statusangst te maken. Veel harde gevoelens die voortkomen uit een samenleving die mensen onderverdeelt in winners en losers, zijn onbespreekbaar, tenzij in de besloten ruimte van de therapeut.’
‘Daar heb ik helaas veel minder een beeld van dan van de sociologie van de angst. Dat is een sociologenziekte: wel een scherpe analyse maken, maar niet de oplossingen zien. In elk geval is ook hoop iets wat we collectief zouden moeten beleven, net zoals die angst. Hoop is voor mij: het geloof dat we samen een manier vinden om de wereld leefbaar te houden, wat nog iets anders is dan het optimisme dat alles wel goed komt en dat we bijvoorbeeld de ecologische crisis met technologie zullen oplossen.’
‘De getuigenis van Stromae over zijn depressie is maatschappelijk van groter belang dan een theaterstuk over die thematiek. Ook popmuziek kan angsten bespreekbaar maken’
‘Ik zie hoop vooral als ik mensen samen dingen zie doen. Zoals de zorg zich aan het begin van de coronacrisis organiseerde: mensen in de ziekenhuizen en de woonzorgcentra keken samen hoe ze de crisis het hoofd konden bieden, wars van de managementstructuren die in niet-crisistijden zeggen hoe er gewerkt dient te worden. Er is een potentieel aan zorgzaamheid en solidariteit, zoals we ook met de vluchtelingen uit Oekraïne zien. Ik geloof ook dat we weer meer publieke ruimte moeten hebben die echt publiek is. Mijn hart springt op als ik zie hoe een bibliotheek als Muntpunt, in Brussel, door jonge mensen gebruikt wordt om te studeren en te vergaderen. Een volgende stap zou kunnen zijn dat je schoolgebouwen en speelplaatsen na schooltijd openstelt voor de gemeenschap, al is het maar om kinderen een plek te geven om te voetballen, en ze daar ook een verantwoordelijkheid voor laat dragen. Of neem onze stationsgebouwen: het is een schande dat die geprivatiseerd zijn geraakt. Het enige wat je nog ziet zijn horeca- en winkelketens, terwijl het ontmoetingsplekken zouden kunnen zijn met ruimtes om te praten, te kaarten, te schaken.’
‘Onlangs zag ik de voorstelling Dark red van Rosas waarin de dansers, geblinddoekt door een trui over hun hoofd, in een rij stappen en een song van Prince murmelen. Dat ontroerde me enorm. Lichamen die elkaar steunen, vertrouwen, aanraken, leiden, zoals ook kinderen in hun spel dat kunnen: dat zijn voor mij de mooiste beelden van gelukt samenleven.’
- De Standaard -

{Please note: This is a non-commercial blog, if there are any images here that you wish to be removed, please email me and I will do so immediately}